علامه طباطبایی
شنبه - 2017 آگوست 19 - 27 ذيقعده 1438 - 28 مرداد 1396
ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 206926
تاریخ انتشار : 11 اردیبهشت 1396 10:6
تعداد مشاهدات : 109

توسط استاد دکتر سید مرتضی حسینی شاهرودی تبیین شد

رابطه عقل و دین از دیدگاه علامه طباطبایی

عقل مفتاح دین است. یعنی شریعت یک حقیقتی است که قوام ذاتی به خود دارد و وابسته به عقل و فهم بشری نیست. تنها خاصیتی که عقل انسان دارد این است که کلید مخزن شریعت است. اما این کلید هیچ دخالتی در ساختمان شریعت ندارد و فقط برای فتح باب شریعت است. بنابراین هر آنچه انسان نیاز دارد از هدایت و سعادت، در شریعت وجود است.


به طور کلی در خصوص رابطه عقل و دین، چند دیدگاه وجود دارد:


1ـ برخی (اخباریان شیعه و اکثر اهل سنت) گفته اند عقل مفتاح شریعت و دین است و نقش عقل این است که خود را بر سفره وحی بنشاند و از اینجا به بعد عقل هیچ نقش اساسی ندارد و نقش آن ابزاری است

دیدگاه ایمان گرایان در مغرب زمین درباره عقل (دیدگاه افراطی است و هرچه چیزی خردناپذیرتر و خردستیزتر باشد، به ایمان نزدیک تر است)

دیدگاه اشاعره و اهل حدیث

2ـ نظریه دیگر این است که علاوه بر مفتاح بودن، مصباح نیز هست. علاوه بر گشودن باب شریعت، زوایای پوشیده و پنهان آن را نیز آشکار می کند

در هر دو نظریه فوق، دین فقط به عنوان ابزار مطرح است؛ و نقش مستقل ندارد

3ـ علاوه بر مفتاح و مصباح بودن، معیار نیز هست.

معیار بودن عقل متوقف بر این است که منبع دین نیز باشد؛ به تعبیر دیگر، دین دو بخش دارد: نقلی و عقلی

قطع نظر از نقل و وحی، عقل چیزهایی را درک می کند مانند این که خدا دست و رفت و آمد ندارد

فلسفه علم اَشراف است؛ کسانی که از توان مندی بیشتر و استعداد و نبوغ ویژه برخوردارند

شیعیان در قرن چهارم مانند اهل سنت می گفتند که پیامبران عصمت عام ندارد و فقط در سه مرتبه «اخذ و دریافت»، «حفظ و صیانت» و «بیان و ابلاغ» وحی عصمت دارند

خواجه طوسی، کلام شیعه و نیز اهل سنت را متحول کرده

علامه طباطبایی: رابطه عقل و دین ترابط است؛ یعنی دو طرفه است؛ یعنی از یک سو عقل مفتاح، مصباح و معیار دین است و از دیگر سو، نقل نور، هدایت و امداد کننده ی رساننده به مقصد برای عقل است

انواع گزاره های دینی: خردپذیر، خردگریز و خردستیز (با منطق متعارف سازگاری ندارد)

منطق از لوازم خرد بشری است

علم منطقی که ما می شناسیم، منطق علوم متعارف است

در دین (وحی و سنت) امر خردستیز وجود ندارد؛ ممکن است با عقل ما ستیز داشته باشد

مؤمنان ممتحَن القلب، عقل پخته دارند و تالی تلو انبیا و اولیا هستند.

آن که ادعای نهایت عقل کند، نهایت جهالت را دارد

خلاصه نظر علامه: عقل

1ـ به هدایت الهی نیاز دارد.

2ـ علاوه بر این باید در حوزه هایی نور و روشنایی به او عطا شود.

3ـ عقل آن به آن نیازمند به امداد از سوی صاحب دین است که او را به مقصد نهایی نزدیک و با آن متحد کند. (ایصال عقل برای وصول به غایۀ الغایات؛ ممدّ الهمم)

انسان باید با سرعت و دقت ولایت حرکت کند تا به مقصد برسد

راه وصول به فتح قریب، پرداختن به نفس خویش است.

نفس انسان نسخه مفصلِ در عین اجمال عالم آفرینش است

اخلاق انبیا از نگاه علامه طباطبایی

نتیجه دیدگاه مرحوم علامه: وحیِ قطعی با عقل تعارض ندارد

تعالیم هیچ یک از انبیا با سایر انبیا هیچ گونه تعارضی با هم ندارد 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12