علامه طباطبایی
سه شنبه - 2017 اکتبر 17 - 27 محرم 1439 - 25 مهر 1396
ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 202193
تاریخ انتشار : 23 بهمن 1395 19:6
تعداد مشاهدات : 173

سید محمد حُجَّت کوه کمَره ای (۱۳۱۰- ۱۳۷۲ق)

سید محمد حُجَّت کوه کمَره ای (۱۳۱۰- ۱۳۷۲ق)، فقیه، اصولی، محدث، رجالی، مجتهد و مرجع تقلید شیعی است. وی نزداساتید فقه و اصول همانند سید ابوالحسن اصفهانی، عبدالکریم حائری، میرزا محمدحسین نائینی و ضیاءالدین عراقی،سید محمد کاظم طباطبائی یزدی شاگردی کرد. پس از درگذشت آیت الله حائری از مراجع ثلاث شد و به اداره حوزه علمیه قم پرداخت. مدرسه حجتیه در شهر قم از آثار به جای مانده از دوران مرجعیت او می باشد که در آن زمان بی نظیر بوده است.


چکیده:

سید محمد حُجَّت کوه کمَره ای (۱۳۱۰- ۱۳۷۲ق)، فقیه، اصولی، محدث، رجالی، مجتهد و مرجع تقلید شیعی است. وی نزداساتید فقه و اصول همانند سید ابوالحسن اصفهانی، عبدالکریم حائری، میرزا محمدحسین نائینی و ضیاءالدین عراقی،سید محمد کاظم طباطبائی یزدی شاگردی کرد. پس از درگذشت آیت الله حائری از مراجع ثلاث شد و به اداره حوزه علمیه قم پرداخت. مدرسه حجتیه در شهر قم از آثار به جای مانده از دوران مرجعیت او می باشد که در آن زمان بی نظیر بوده است.

ولادت و خاندان

سید محمد حجت کوه کمری، فقیه و مرجع تقلید امامی قرن چهاردهم. وی در ۱۳۱۰ق/۱۲۷۱ش در تبریز در خانواده ای روحانی به دنیا آمد. خانواده اش از سادات کوه کمر، محلی از توابع اَهَر در منطقه آذربایجان شرقی بودند. نسب او به علی اصغر، فرزند امام سجاد علیه السلام می رسد.[۱][۲]

پدر

پدرش، سیدعلی کوه کمری تبریزی، فرزند علینقی، از عالمان و فقهای دوره خود بود. سیدعلی در تبریز به دنیا آمد. دروس عالی فقه و اصول را در نجف نزد میرزا حبیب اللّه رشتی، فاضل ایروانی و فاضل شربیانی آموخت و نزد فاضل شربیانی بسیار محترم بود.[۳][۴][۵] او از فاضل شربیانی، زین العابدین مازندرانی، سید محمد بحرالعلوم و محمدحسن مامقانی اجازه روایت داشت و فرزندش محمد و سید شهاب الدین مرعشی نجفی از او اجازه روایت داشتند.[۶][۷] وی پس از تکمیل تحصیلات به تبریز بازگشت و به رسیدگی به امور دینی مردم پرداخت. سیدعلی در ۱۳۱۹ش در تبریز درگذشت. پیکرش را به قم منتقل کردند و در صحن حرم حضرت معصومه (س) به خاک سپردند.[۸][۹] حاشیه بر فرائد الاصول و مکاسب شیخ انصاری از آثار اوست.[۱۰]

عمو

عموی سیدعلی، سیدحسین کوه کمری (مشهور به تُرک، درگذشته ۱۲۹۹ق)، نیز از عالمان مشهور و از شاگردان محمدحسن نجفی و شیخ مرتضی انصاری بود و و شاگردان بسیاری داشت.[۱۱]

فرزندان

دو تن از فرزندان سیدمحمد حجت کوه کمری از عالمان دینی بودند. سیدمحسن حجت در ۱۳۳۷ یا ۱۳۳۸ /۱۲۹۷ یا ۱۲۹۸ش در نجف به دنیا آمد. وی همراه پدرش به تبریز و سپس به قم رفت. پس از تحصیل فقه و اصول نزد پدر خود، در ۱۳۲۵ش به نجف رفت و در دروس فقه، اصول و هیئت سید عبدالهادی شیرازی، محمدکاظم شیرازی، محمدطاهر اردبیلی. سیدمحسن حکیم و سیدابوالقاسم خویی شرکت کرد و خود حلقه درس تشکیل داد.[۱۲][۱۳][۱۴] سیدمحسن حجت در حدود ۱۳۷۳/ ۱۳۳۳ش به قم بازگشت و به تدریس علوم دینی و اقامه جماعت در مسجد مدرسه حجّتیه پرداخت. وی در ۱۳۵۶ش در قم وفات کرد و در مدرسه حجّتیه، در کنار پدرش، به خاک سپرده شد.[۱۵][۱۶] وی آثاری در فقه و اصول و تفسیر نگاشته است.[۱۷]

سیدحسن، فرزند دیگر حجت، در ۱۳۰۱ش در نجف به دنیا آمد. در ۱۳۰۹ش همراه پدرش به قم رفت.[۱۸][۱۹] علوم دینی را نزد برخی استادان حوزه قم و سپس پدرش و حاج آقاحسین بروجردی فراگرفت.[۲۰][۲۱] وی از حدود ۱۳۳۰ش / ۱۳۷۰ق در شهر ری و سپس در تهران سکونت گزید و به تدریس مشغعول شد، و پس از وفات پدرش به قم رفت و در مدرسه حجّتیه به تدریس کرد و چندین کتاب فقهی نگاشت و در ۱۳۶۸ش درگذشت.[۲۲][۲۳][۲۴]

زندگی علمی

اساتید

سیدمحمد حجت، ادبیات، ریاضیات، طب قدیم و برخی علوم جدید را در تبریز آموخت. بیشتر دروس مقدماتی فقه و اصول و کتاب ریاض المسائل سیدعلی طباطبایی را نیز در همانجا نزد پدرش فراگرفت و خود به تدریس شرح لمعه شهیدثانی پرداخت.[۲۵][۲۶]

کوه کمری در ۱۳۳۰ق/۱۲۹۱ش برای ادامه تحصیل به نجف رفت. در نجف، فقه و اصول و حدیث و رجال را نزد شیخ الشریعه اصفهانی، سید ابوالحسن اصفهانی، سید محمد فیروزآبادی، عبدالکریم حائری، میرزا محمدحسین نائینی و ضیاءالدین عراقی[۲۷] سید محمد کاظم طباطبائی یزدی، سید ابوتراب خوانساری، محمدحسین نائینی، آقا ضیاء عراقی، علی قوچانی و شیخ علی گنابادی فراگرفت. ریاضیات و نجوم را نیز در نجف از حیدرقلی خان سردار کابلی آموخت. وی در ایام تحصیل در نجف به بیماری سختی مبتلا شد و به توصیه پدرش به تبریز بازگشت، اما پس از مدتی دوباره به نجف رفت و علاوه بر ادامه تحصیل، به تدریس نیز پرداخت.[۲۸][۲۹]

وی از برخی استادان خود اجازه روایت داشت، از جمله از پدرش، آقاضیاء عراقی ، شیخ الشریعه اصفهانی، سیدابوتراب خوانساری، عبداللّه مامقانی، سیدحسن صدر، شیخ محمدباقر بیرجندی، حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی و محمدحسین کاشف الغطاء. وی از میرزای نائینی، شریعت اصفهانی، آقاضیاءالدین عراقی و برخی دیگر از استادانش نیز گواهی اجتهاد دریافت نمود.[۳۰][۳۱]

تحصیلات خود را نخست در آذربایجان در نزد پدر آغاز کرد. سپس به نجف اشرف رفت و از درس شیخ الشریعه اصفهانی، سید ابوالحسن اصفهانی، سید محمد فیروزآبادی، عبدالکریم حائری، میرزا حسن نائینی و ضیاءالدین عراقی استفاده کرد.[۳۲] در اثر بدی آب و هوای نجف و ضعف جسمی، ناچار در سال ۱۳۴۹ به قم مهاجرت کرد و از سوی آیت الله حائری برای اقامه نماز در حرم حضرت معصومه مأموریت یافت.

حجت کوه کمری، در علم حدیث تخصص داشت و مورد احترام و اعتماد شیخ عبدالکریم حائری یزدی بود تا آنجا که حائری در اواخر عمر احتیاطات فتوایی خود را به وی ارجاع می داد. همچنین او را، به جای خود، برای اقامه جماعت در حرم حضرت معصومه(س) تعیین کرد.[۳۳][۳۴][۳۵]

شاگردان

سید محمدحجت در نجف حلقه درس بزرگی داشت، اما به علت بیماری ناچار نجف را ترک کرد. وی از ۱۳۰۹ش در قم سکونت گزید و در آنجا به تدریس پرداخت. شیوایی بیان، حسن سلیقه و تسلط در تدریس و احاطه اش بر آرا و منابع فقهی، شاگردان فراوانی را به حلقه درسش جذب نمود[۳۶][۳۷][۳۸][۳۹][۴۰] به گفته مرتضی حائری یزدی، از شاگردان برجسته و نیز داماد حجت،[۴۱] درس خارج فقه او، پس از درس آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی، مهم ترین درس حوزه علمیه قم به شمار می رفت.

فقیهان بزرگی در درس حجت شرکت کردند و شاگردان متعددی نزد او تربیت شدند، از جمله:

سیدمحمد محقق داماد، میرزا هاشم آملی، سید محمد علی قاضی طباطبایی، شیخ موسی زنجانی، مرتضی حائری یزدی، ابوطالب تجلیل تبریزی، علی صافی گلپایگانی، لطف الله صافی گلپایگانی، سید نصراللّه مستنبط، محمد کرمی، علی غروی، جعفر سبحانی، مسلم ملکوتی، سید یونس اردبیلی، مهدی حائری، سید مهدی انگجی، سید مرتضی ایروانی، سید محسن حجت، محسن مشکینی،حجت مهدی اراکی، میرزا محمدعلی طباطبایی، سید محمد حسین طباطبائی، قربانعلی اعتمادی تبریزی، میرزا محمد بنایی، عبدالحسن غروی تبریزی، سید صادق لواسانی، میرزا رحیم سامت، سید حسین بدلا، اسدالله کاشانی، احمد عراقی، ابوطالب تجلیل، محمدباقر عرفانی بیهودی[۴۲]، نورالدین اشنی، محمد حسن حجتی هرسینی کرمانشاهی.[۴۳]

آثار

آثار حدیثی

لوامع الانوار الغرویه فی مرسلات الآثار النبویه، درباره روایات مرسل نبوی و تعیین موارد قابل اعتماد آن؛

مستدرک المستدرک فی استدراک ما فات عن صاحب المستدرک، که روایاتی که در کتاب مستدرک الوسائل محدّث نوری نیامده در آن جمع شده است؛

جامعُ الاحادیث و الاصول (یا مَجمع الاحادیث)، که ناتمام ماند.[۴۴][۴۵]

آثار فقهی

کتاب البیع

کتاب الصلوه

کتاب الوقف؛

تنقیحُ المطالب المُبهمه فی عمل الصُّور المجسمه

خلاصة الاحکام، ترجمه فارسی بِدایةُ الهدایه (اثر مختصر فقهی شیخ حرّ عاملی) که در ۱۳۴۳ش در تهران منتشر شد.

منتخب الاحکام(تهران ۱۳۲۵ش)؛[۴۶][۴۷][۴۸][۴۹]

مناسک حج که ابتدا در تهران و سپس در ۱۳۶۸ در قم و تبریز چاپ سنگی شد.

حاشیه بر بعضی کتاب های فتوایی، از جمله وسیله النجاه سید ابوالحسن اصفهانی (تهران ۱۳۷۰) و عروه الوثقی سیدمحمد کاظم طباطبایی یزدی؛حاشیه عروه ابتدا در ۱۳۶۶ در قم و سپس همراه با حواشی پنج تن از مراجع، در ۱۳۷۱ در تهران چاپ شد.[۵۰][۵۱]

آثار اصول فقهی

حجت در اصول فقه دو کتاب رساله الاستصحاب و حاشیه بر کفایه الاصول آخوند خراسانی را نگاشته است.[۵۲][۵۳][۵۴]

آثار رجالی

کوه کمری در رجال، حاشیه ای بر تنقیح المقال عبدالله مامقانی نگاشته است.[۵۵] به گفته سید شهاب الدین مرعشی نجفی،[۵۶] برخی نوشته های حجت کوه کمری، به خط خود او، در کتابخانه وی بوده است.

تقریرات درس او

درس خارج آیت الله حجت کوه کمره ای

برخی از شاگردان حجت، تقریرات درس او را نگاشته اند، که نسخه های خطی شماری از آن ها در کتابخانه شخصی او بوده است.[۵۷] درس او در مبحث بیع، به قلم یکی از شاگردانش، یحیی فاضل همدانی، در ۱۳۳۳ق/۱۳۷۳ش در قم چاپ شد. همچنین تقریر دیگری از این مبحث به قلم ابوطالب تجلیل تبریزی، با عنوان "البیع" در همان سال در تبریز و بار دیگر در ۱۳۶۸ش در قم به چاپ رسید.[۵۸][۵۹][۶۰]

علی صافی گلپایگانی نیز تقریرات درس اصول فقه او را با عنوان المَحَجَّه فی تقریرات الحُجَّه نوشت که در ۱۳۷۷ش در قم چاپ شد.

فعالیت های فرهنگی

حجت کوه کمری به جمع آوری و نگاهداری میراث شیعه بسیار علاقه مند بود و از این رو از زمان اقامت در نجف، نسخه های خطی ارزشمندی را در کتابخانه شخصی خود جمع آوری کرد.[۶۱][۶۲]

فهرستی از این آثار در ۱۳۷۷ش به همت سیدجعفر حسینی اشکوری با ثبت شصت اثر منتشر شده، ولی برخی منابع[۶۳] تعداد آن ها را ۱۲۵ اثر دانسته اند. آثار و تألیفات سیدحسین کوه کمری و تقریرات نگاشته شده شاگردان او هم نزد محمد حجت بوده است.[۶۴][۶۵] مجموعه نسخ خطی کتابخانه محمد حجت کوه کمری هم اکنون در کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی نگهداری می شود.[۶۶]

تفسیر معروف التبیان فی تفسیر القرآن تألیف شیخ طوسی نخستین بار به همت میرزا علی آقا شیرازی و حمایت سیدمحمد حجت، در دو مجلد، در فاصله سالهای ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۵ق/ ۱۳۲۲ـ ۱۳۲۵ش در تهران چاپ سنگی شد.[۶۷][۶۸]

فعالیت های اجتماعی

مراسم افتتاحیه مدرسه حجتیه قم

اداره حوزه علمیه قم:

سیدمحمد حجت، پس از وفات حائری یزدی، همراه با سید محمد تقی خوانساری و سید صدرالدین صدر، اداره حوزه علمیه قم را برعهده گرفت. این سه فقیه، مشهور به مراجع ثلاث، در زمانی این مسئولیت را برعهده گرفتند که اوضاع سیاسی و سخت گیری های رضا پهلوی، شاه وقت ایران، درباره فعالیت های دینی و تنگناهای ایجاد شده در مورد عالمان دینی، حوزه قم را در وضع دشواری قرار داده بود. حجت کوه کمری در این اوضاع، بیشتر بر ساماندهی حوزه و رسیدگی به وضع معیشتی طلاب اهتمام داشت. وی در پاره ای مسائل سیاسی و اجتماعی، مانند مبارزه با بی حجابی، نیز اندکی دخالت می کرد، اما رویکرد عام او، اجتناب از برخورد فعال با مسائل سیاسی و رویارویی مستقیم با حکومت بود و از این رو، در دوران مرجعیت خود از ملاقات کردن با شاه وقت و دیگر رجال حکومتی پرهیز می کرد و آنان را به حضور نمی پذیرفت.[۶۹][۷۰][۷۱] وی که پس از وفات حائری یزدی، یکی از مراجع تقلید شده بود و در پی درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی در ۱۳۲۶ش و حاج آقاحسین قمی در ۱۳۲۷ش، از مراجع تقلید مشهور شد و افراد زیادی، به ویژه در منطقه آذربایجان به وی رجوع کردند.[۷۲][۷۳]

احداث مدرسه علمیه حجتیه قم:

حجت کوه کمری در قم، مدرسه علمیه ای به نام مدرسه حجتیه ساخت. بنای این مدرسه از ۱۳۲۴ش آغاز شد. این مدرسه علاوه بر محل سکونت طلاب و مدرّسان، دارای مسجد و کتابخانه نیز بود و از مدارس مهم و بزرگ آن زمان به شمار می رفت.[۷۴] فهرست نسخه های خطی کتابخانه مدرسه حجّتیه، به کوشش رضا استادی، در ۱۳۵۴ش به چاپ رسید.

تأسیس کتابخانه مدرسه علمیه حجتیه قم؛

جمع آوری کتاب ها و نسخه های خطی از نوشته های علماء:

این آثار در کتابخانه خصوصی فرزندش، سید حسن حجت است و فهرستی از آن نیز منتشر شده است.

خصلت های اخلاقی

پرهیزکاری، بردباری، پرهیز شدید از تظاهر و حافظه قوی حجت را ستوده اند.[۷۵] مرتضی مطهری نیز، از اراده قوی او یاد کرده است. وی به شدت از شهرت پرهیز داشت و در زمان مرجعیت خود اجازه نداد در مجالس و منبرها نامی از او برده شود یا عکس او در نشریات چاپ شود.[۷۶]

درگذشت

سیدمحمد حجت پس از یک دوره بیماری سخت، در ۶۲ سالگی در روز دوشنبه ۳ جمادی الاول ۱۳۷۲ ق- ۱۳۳۱ش در قم وفات یافت و در اتاقی کنار مسجد مدرسه حجّتیه به خاک سپرده شد.

گفته شده است او چند روز پیش از وفات خوداسناد مالکیتی که نزدش بود را به سید احمد شبیری زنجانی سپرد و پول و اموالی که از سهم امام باقی مانده بود را به دامادش سپرد تا در کارهایی که مشخص کرده بود مصرف کند. آنگاه مُهر نامه های خود را شکست و از درگذشت خود خبر داد. زمانی که حال وی رو به وخامت رفت، دخترش مقداری تربت امام حسین(ع) را جهت بهبودی به وی داد. وی بعد از خوردن تربت گفت: «آخر زادی من الدنیا تربة الحسین». [۷۷][۷۸]

در سوگ او مجالس متعددی برگزار و در رثایش اشعار بسیاری سروده شد.[۷۹][۸۰]

پانویس

1. مدرس تبریزی، ج ۲، ص ۲۳

2. شریف رازی، ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش، ج ۱، ص ۹۳-۹۴

3. مدرس تبریزی، ج ۲، ص ۲۵

4. آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۴، قسم ۴، ص ۱۴۹۴

5. مرعشی نجفی، ص ۱۰۹

6. مرعشی نجفی، همانجا

7. المسلسلات فی الاجازات، ج ۲، ص ۴۲۵

8.مدرس تبریزی، همانجا

9. آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۴، همانجا

10.المسلسلات فی الاجازات، همانجا

11. حرزالدین، ج ۱، ص ۲۶۲-۲۶۵

12.شریف رازی، ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش، ج ۱، ص ۱۴۰-۱۴۲، ۱۹۳، ج ۲، ص ۳۶۹

13. همو، ۱۳۵۲-۱۳۵۴ش، ج ۲، ص ۱۳۰-۱۳۱

14. جواهرکلام، ج ۳، ص ۱۳۵۷

15. همو، ۱۳۵۲-۱۳۵۴ش، ج ۲، ص ۱۳۱

16.جواهرکلام، ج ۳، ص۱۳۵۹

17. برای این آثار رجوع کنید به مشار، ۱۳۴۰-۱۳۴۴ش، ج ۵، ستون ۲۱۴-۲۱۵؛ امینی، ص ۳۷۴؛ شریف رازی، ۱۳۵۲-۱۳۵۴ش، ج ۲، ص ۱۳۲؛ جواهر کلام، ج ۳، ص ۱۳۵۸-۱۳۵۹

18.شریف رازی، ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش، ج ۱، ص ۱۹۲-۱۹۳

19.جواهر کلام، ج ۱، ص ۵۱۸

20.شریف رازی، ۱۳۵۲-۱۳۵۴ش، همانجا

21.جواهر کلام، همانجا

22. شریف رازی، ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش، ج۱، ص۱۹۲ـ ۱۹۳

23. جواهرکلام، ج ۱، ص ۵۱۸-۵۱۹

24. مشار، ۱۳۴۴ش، ستون ۶۸۲

25. مدرس تبریزی، ج ۲، ص ۲۳

26. شریف رازی، ۱۳۳۲ـ ۱۳۳۳ش

27.نگاه کنید: علماء معاصرین، خیابانی، ص ۲۱۵.

28. مدرس تبریزی، ج ۲، ص ۲۳-۲۴

29. المسلسلات فی الاجازات، ج ۲، ص ۴۲۶

30. مدرس تبریزی، ج ۲، ص ۲۴

31. المسلسلات فی الاجازات، ج ۲، ص ۴۲۷

32. علماء معاصرین، خیابانی، ص ۲۱۵.

33. شریف رازی، ج ۱، ص ۹۰۹۱، ۱۱۲-۱۱۳

34. همو، ۱۳۵۲ـ ۱۳۵۴ش، ج ۱، ص ۳۰۵

35. المسلسلات فی الاجازات، همانجا

36. مدرس تبریزی، همانجا

37. ریحان، ص ۸۱

38. نوری همدانی، ص ۳۷

39. مبرقعی، ص ۷۲

40. زنجانی، ص ۳۷

41. ص ۱۶

42. آثار الحجه، ج۱، ص۱۹۴.

43. پایگاه راسخون

44. همو، ۱۳۵۲-۱۳۵۴ش، ج ۱، ص ۳۱۹-۳۲۰

45.حسینی اشکوری، ص ۴۱-۴۲

46. مدرس تبریزی، ج ۲، ص ۲۴۲۵

47.آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۳، ج ۲۶، ص ۲۳۹

48. مشار، ۱۳۴۰-۱۳۴۴ش، ج ۵، ستون ۳۸۷۳۸۸

49. شریف رازی، ۱۳۵۲ـ ۱۳۵۴ش، همانجا

50. مشار، ۱۳۴۰-۱۳۴۴ش، ج ۵، ستون ۳۸۷

51. همو، ۱۳۴۴ش، ستون ۶۲۱-۶۲۲

52. مدرس تبریزی، ج ۲، ص ۲۴

53. آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۳، ج ۲، ص ۲۵

54. برای دیگر رساله های فقهی و اصولی او رجوع کنید به مرعشی نجفی، ص ۱۳۵ و حسینی اشکوری، ص ۴۸۴۹، ۵۰-۵۳

55. مرعشی نجفی، همانجا

56.همانجا

57. رجوع کنید به آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۳، ج ۲۶، ص ۲۳۸ و حسینی اشکوری، ص ۱۹۲۲، ۳۵-۳۸، ۴۹۵۰

58.مشار، ۱۳۴۰-۱۳۴۴ش، ج ۵، ستون ۳۸۷-۳۸۸

59. همو، ۱۳۴۴ش، ستون ۱۳۸

60. موسوعه مؤلفی الامامیه، ج۲، ص۳۲۹

61. «نجوم امت»، ص ۹۱

62. نیز رجوع کنید به آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۳، ج ۲، ص ۲۷۳، ج ۱۲، ص ۲۵، ج ۱۴، ص ۷۵، ۱۷۷، ج ۱۸، ص ۲۵۹، ۳۲۷، ج ۲۱، ص ۲۳

63. برای نمونه رجوع کنید به «نجوم امت»، ص ۹۱ـ ۹۹

64. رجوع کنید به شریف رازی، ۱۳۵۲ـ ۱۳۵۴ش، ج ۱، ص ۳۰۸

65.حسینی اشکوری، ص ۲۰۲۱، ۴۰

66. استادی، ص ۶۸۹

67.شریف رازی، ۱۳۵۲ـ ۱۳۵۴ش، ج ۱، ص ۳۲۰

68. ایرانی قمی، ص ۳۹۴۰

69. شریف رازی، ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش، ج ۱، ص ۱۰۴-۱۰۵، ۱۱۲

70. «نجوم امت»، ص ۸۶-۸۷

71. زنجانی، ص ۴۰

72. حائری یزدی، ص۲۰۶

73.شریف رازی، ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش، ج ۱، ص۱۱۳

74. شریف رازی، ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش، ج ۱، ص ۱۸۵-۱۹۰

75. همان، ج ۱، ص ۱۰۰، ۱۰۴-۱۰۵، ۱۱۱ـ ۱۱۲

76. شریف رازی، ۱۳۳۲ـ ۱۳۳۳ش، ج ۱، ص ۱۰۶

77. ری شهری، ص۲۶۷-۲۷۳

78.شریف رازی، ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش، ج ۱، ص ۱۶۵-۱۶۶

79. شریف رازی، ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش، ج ۱، ص ۱۶۸-۱۸۴

80. همو، ۱۳۵۲ـ ۱۳۵۴ش، ج ۱، ص ۳۱۸-۳۱۹

منابع

آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.

همو، طبقات اعلام الشیعه: نقباءالبشر فی القرن الرابع عشر، مشهد ۱۴۰۴.

استادی، رضا، گروهی از دانشمندان شیعه، قم ۱۳۸۳ش.

امینی، محمدهادی، معجم المطبوعات النجفیه: منذ دخول الطباعه الی النجف حتی الان، نجف ۱۳۸۵/۱۹۶۶.

ایرانی قمی، اکبر، روش شیخ طوسی در تفسیر تبیان، تهران ۱۳۷۱ش.

جواهرکلام، عبدالحسین، تربت پاکان قم، قم، ۱۳۸۲-۱۳۸۳ش.

حائری یزدی، مرتضی، سرّ دلبران: عرفان و توحید ناب در ضمن داستان ها، به کوشش رضا استادی، قم ۱۳۷۷ش.

حرزالدین، محمد، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، قم ۱۴۰۵.

اشکوری، جعفر حسینی، فهرست کتب خطی کتابخانه سیدمحمد حجت کوهکمری، قم ۱۳۷۷ش.

ریحان، علیرضا، آینه دانشوران، چاپ ناصر باقری بیدهندی، قم ۱۳۷۲ش.

ری شهری محمدی، محمد، کیمیای محبت، قم، موسسه فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۷۸ش.

زنجانی، عزالدین، «مصاحبه با استاد آیت اللّه سیدعزالدین زنجانی»، حوزه، سال ۴، ش ۵ (آذر و دی ۱۳۶۶).

شریف رازی، محمد، آثار الحجه، یا، تاریخ و دائره المعارف حوزه علمیه قم، قم ۱۳۳۲-۱۳۳۳ش.

همو، گنجینه دانشمندان، تهران، ۱۳۵۲-۱۳۵۴ش.

مبرقعی، مرتضی، «مصاحبه با آیت اللّه سید مرتضی مبرقعی»، حوزه، سال ۸، ش ۱و۲ (فروردین ـ تیر ۱۳۷۰).

مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانهالادب، تهران، ۱۳۷۴ش.

مرعشی نجفی، شهاب الدین، الاجازه الکبیره، او، الطریق و المَحَجَّه لثمره المُهْجَه، اعداد و تنظیم محمد سمامی حائری، قم ۱۴۱۴.

مرعشی، سید محمود، المسلسلات فی الاجازات، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۱۶.

مشار، خان بابا، فهرست کتاب های چاپی عربی، تهران، ۱۳۴۴ش.

همو، مؤلّفین کتب چاپی فارسی و عربی، تهران، ۱۳۴۰-۱۳۴۴ش.

مطهری، مرتضی، گفتارهای معنوی، تهران، ۱۳۷۰ش.

موسوعه طبقات الفقهاء، اشراف جعفر سبحانی، قم: مؤسسه الامام الصادق، ۱۴۱۸-۱۴۲۴؛

موسوعه مؤلفی الامامیه، قم: مجمع الفکر الاسلامی، ۱۳۷۸۱۳۷۹ش.

«نجوم امت،:«آیت اللّه سیدمحمد حجت»، نور علم، ش۱۰، (خردد ۱۳۶۴).

همدانی، حسین نوری، «مصاحبه با استاد آیت اللّه حسین نوری»، حوزه، سال ۵، ش ۳ (مرداد و شهریور ۱۳۶۷).

پیوند به بیرون

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12